การรับรู้เชิงยุทธศาสตร์และขีดความสามารถเชิงองค์การ: เบื้องหลังบทบาทนำของไทยในกลุ่มความมั่นคงระดับภูมิภาคช่วงสงครามอินโดจีนครั้งที่ 3

Strategic Perception and Organizational Power: Behind Thailand's Leading Role in the Regional Security Complex during the Third Indochina War

Abstract

บทความวิจัยนี้มุ่งวิเคราะห์กลไกเชิงสาเหตุของบทบาทนำของประเทศไทยในวิกฤตการณ์กัมพูชาหรือสงครามอินโดจีนครั้งที่ 3 ช่วงทศวรรษ 1980 ผ่านกรอบทฤษฎีสัจนิยมคลาสสิกใหม่ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าบทบาทนำของไทยไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะแรงกดดันเชิงโครงสร้างจากระบบระหว่างประเทศ แต่ถูกขับเคลื่อนผ่านตัวแปรแทรกกลางระดับรัฐที่สำคัญ 2 ประการ ประการแรก คือ การรับรู้ภัยคุกคามเชิงยุทธศาสตร์ที่ถูกหล่อหลอมจากพันธนาการทางภูมิศาสตร์และมรดกความสัมพันธ์กับตะวันตก ซึ่งทำหน้าที่เป็นเงื่อนไขจำเป็นในการตีความและให้ความหมายต่อภัยคุกคามที่เกิดขึ้น ประการที่สอง คือ ขีดความสามารถเชิงองค์การและเอกภาพเชิงสถาบันในสมัยรัฐบาลพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ อันเป็นเงื่อนไขที่เพียงพอในการแปรเปลี่ยนผลจากการรับรู้เชิงยุทธศาสตร์ไปสู่การดำเนินนโยบายเชิงรุกได้อย่างมีเอกภาพ กลไกดังกล่าวส่งผลให้ไทยสามารถดำเนินยุทธศาสตร์การสร้างความชอบธรรมผ่านเวทีสากลเพื่อยกระดับประเด็นพรมแดนให้กลายเป็นวาระความมั่นคงร่วม ควบคู่ไปกับการจัดวางแนวร่วมทางยุทธศาสตร์ที่มีความยืดหยุ่นและก้าวข้ามข้อจำกัดทางอุดมการณ์ จนสามารถกดดันให้เวียดนามยอมถอนทหารออกจากกัมพูชาได้ในที่สุด บทความนี้จึงยืนยันถึงความสำคัญของปัจจัยภายในรัฐในฐานะตัวกรองที่มีผลต่อการกำหนดพฤติกรรมและการสถาปนาอำนาจนำของรัฐขนาดกลางภายใต้บริบทของสงครามเย็น (This research article aims to analyze the causal mechanism of Thailand's leading role in the Cambodian crisis or the Third Indochina War during the 1980s through the theoretical framework of Neoclassical Realism. The findings indicate that Thailand's leading role did not emerge solely from the structural pressure of the international system, but was driven by two key state-level intervening variables. First is the strategic perception, shaped by the tyranny of geography and the Western linkage, which served as a necessary condition for interpreting and giving meaning to the emerging threat. Second is the organizational power and institutional unity during General Prem Tinsulanonda's administration, serving as a sufficient condition to transform the outcomes of strategic perception into a unified proactive policy implementation. Such a mechanism enabled Thailand to execute the securitization strategy through international arenas to elevate the border issue into a common security agenda, coupled with a flexible strategic alignment that transcended ideological constraints, ultimately pressuring Vietnam to withdraw its troops from Cambodia. This article therefore affirms the significance of domestic factors as a filter determining the state behavior and the establishment of leadership of a middle power under the context of the Cold War.)