การศึกษาวิเคราะห์พิกัดยาสมุนไพรในคัมภีร์สรรพลักษณะ สรรพคุณ แลมหาพิกัด เปรียบเทียบกับพิกัดยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ พิกัดยาในคลินิกอายุรเวทแพทย์แผนไทยประยุกต์ ศิริราช และหลักฐานเชิงประจักษ์

Abstract

บทคัดย่อ วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาวิเคราะห์พิกัดยาสมุนไพรในคัมภีร์สรรพลักษณะ สรรพคุณ แลมหาพิกัด เปรียบเทียบกับพิกัดยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ พิกัดยาในคลินิกอายุรเวทแพทย์แผนไทยประยุกต์ ศิริราช และสืบค้นหลักฐานเชิงประจักษ์ วิธีการ : เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) จากเอกสารและแหล่งข้อมูลปฐมภูมิ (Primary Sources)  3 แหล่ง คือ คัมภีร์สรรพคุณลักษณะฯ  พิกัดยาในประกาศคณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ   นำข้อมูลที่ได้มาเปรียบเทียบ  และสืบค้นฐานข้อมูลพิกัดยาที่มีการใช้ในคลินิกอายุรเวทแพทย์แผนไทยประยุกต์ ศิริราช และหลักฐานเชิงประจักษ์ของพิกัดยาสมุนไพรที่น่าสนใจในฐานข้อมูล PubMed   ผลการศึกษา :  พบพิกัดยาในคัมภีร์สรรพคุณลักษณะฯ 96 พิกัด จำแนกหมวดหมู่พิกัดยาได้ 10 กลุ่ม กลุ่มพิกัดที่พบมากที่สุดคือ พิกัดยา 3 สิ่ง รองลงมาคือ จุลพิกัด และ พิกัดยา 5 สิ่ง ตามลำดับ เมื่อวิเคราะห์แต่ละพิกัดพบว่าพิกัดยาที่พบมาก 5 ลำดับ คือ (1) ตรีกฏุก (2) ตรีผลา (3) จันทน์ทั้ง 2 (4) โกฐทั้ง 5 และ (5) เบญจกูล และเมื่อวิเคราะห์พิกัดยาที่พบในตำรับยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ พบตำรับยาที่มีพิกัดยาเป็นส่วนประกอบ 34 ตำรับจาก 74 ตำรับ ประกอบด้วยพิกัดยา 28 พิกัด เมื่อเปรียบเทียบพิกัดยาจากทั้ง 2 แหล่ง พบพิกัดยาตรงกัน 19 พิกัด และเมื่อนำข้อมูลพิกัดยาไปสืบคนต่อในฐานข้มูลการใช้ยาของคลินิกอายุรเวทแพทย์แผนไทยประยุกต์ ศิริราช พบว่ามี 4 พิกัดที่ใช้มากที่สุดคือพิกัดตรีผลา รองลงมาพิกัดเกสรทั้ง 5 เบญจกูล และห้าราก จากนั้นได้ทำการสืบค้นข้อมูลเวชศาสตร์เชิงประจักษ์เกี่ยวกับพิกัดยาสมุนไพรที่น่าสนใจ พบหลักฐานเชิงประจักษ์ที่เกี่ยวข้องกับสรรพคุณพิกัดยา 3 พิกัด สรุป : ผลการวิเคราะห์และเปรียบเทียบกับพิกัดยาสมุนไพรในแหล่งข้อมูลปฐมภูมิ  และสืบค้นพิกัดยาที่ใช้ในคลินิกอายุรเวทแพทย์แผนไทยประยุกต์ ศิริราช  พบมีการใช้พิกัดยาอยู่จริงในทางคลินิกปัจจุบัน เมื่อนำพิกัดไปสืบค้นหลักฐานเชิงประจักษ์ ซึ่งหลักฐานเชิงประจักษ์ยังมีน้อย แต่มีประโยชน์ต่อวิชาชีพการแพทย์แผนไทย  เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ใหม่ที่ใช้อ้างอิงในการเรียนการสอน และการทำเวชปฏิบัติด้านการแพทย์แผนไทยได้   คำสำคัญ : พิกัดยา, สมุนไพร, คัมภีร์สรรพคุณ, บัญชียาหลักแห่งชาติ