ผลของการบริบาลทางเภสัชกรรมต่อการชะลอการเสื่อมของไตในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังร่วมกับโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลมิตรภาพ สาธารณรัฐประชาธิปไตประชาชนลาว Effects of Pharmaceutical Care on delaying Progression of Renal Insufficiency in Chronic Kidney Disease with Type 2 Diabetes Patients at Mittaphab Hospital, Lao PDR

Abstract

บทคัดย่อ วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาผลของการบริบาลทางเภสัชกรรมต่อการชะลอการเสื่อมของไตในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังร่วมกับโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ณ โรงพยาบาลมิตรภาพ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว วิธีการศึกษา: การวิจัยแบบสุ่มมีกลุ่มควบคุมในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3 – 4 ร่วมกับโรคเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 50 ราย กลุ่มศึกษาได้รับการบริบาลทางเภสัชกรรมร่วมกับทีมสหสาขาวิชาชีพ และกลุ่มควบคุมได้รับการดูแลตามปกติ ระยะเวลาศึกษา 6 เดือน ติดตามประเมินผลการทำงานของไต ความดันโลหิต น้ำตาลในเลือด ไขมันในเลือด ความเหมาะสมของการใช้ยา ปัญหาจากการใช้ยา และความร่วมมือในการใช้ยาที่เดือน 0, 2, 4 และ 6 เปรียบเทียบผลลัพธ์ทางสถิติระหว่างสองกลุ่มและภายในกลุ่ม ผลการศึกษา: ที่ 6 เดือนพบว่าค่าการทำงานของไตคือ eGFR, Serum creatinine และ BUN ระหว่างกลุ่มไม่ต่างกัน (P-value > 0.05) ส่วนในแต่ละกลุ่ม กลุ่มศึกษามีอัตราการลดลงของ eGFR น้อยกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (2.04 และ 7.12 มล./นาที/1.73 ม.2, P-value < 0.05) และค่าเฉลี่ยของ SCr, BUN ในกลุ่มศึกษามีการเพิ่มขึ้นแต่ไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ (p>0.05) ในขณะที่ภายในกลุ่มควบคุมมีการเพิ่มขึ้นแตกต่างจากครั้งแรกอย่างมีนัยสำคัญ (p<0.001) ผลลัพธ์รอง พบว่า การเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม ในกลุ่มศึกษามีค่าเฉลี่ย SBP ลดลงอยู่ที่ 137.92±9.51 mmHg (baseline=153±19.65) ต่างกับกลุ่มควบคุมที่มีการลดลงที่ 144.32±12.46 mmHg (baseline=147.60±16.96) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.046) และค่า Cholesterol กลุ่มศึกษาลดลงอยู่ที่ 172.67±.35.13 mg/dL (baseline 206.25±51.86) ต่างกับกลุ่มควบคุม 197.16±47.86 mg/dL (baseline 212.06±56.95) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.038) รวมถึงมีการเปลี่ยนแปลงของ HbA1c, FBS, SBP และ Cholesterol ไปในทิศทางที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (p<0.05) ผู้ป่วยกลุ่มศึกษายังได้รับและปรับขนาดยากลุ่ม ACEIs/ARBs ได้เหมาะสมมากกว่ากลุ่มควบคุม (p=0.028) มีปัญหาเกี่ยวกับการใช้ยาน้อยกว่ากลุ่มควบคุม (p=0.002) และความร่วมมือในการใช้ยาด้วยวิธี pill count เดือนสุดท้ายของการวิจัยกลุ่มศึกษามีความร่วมมืออยู่ในระดับที่ดีมากที่ ร้อยละ 76.00 เทียบกับกลุ่มควบคุมที่มี ร้อยละ 44.00 แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.037) ส่วนวิธีใช้แบบประเมินความร่วมมือในการใช้ยาสำหรับคนไทยในกลุ่มศึกษามีความร่วมมือในการใช้ยาอยู่ในละดับที่ดี คิดเป็นร้อยละ 76.00 เทียบกับกลุ่มควบคุมที่มี ร้อยละ 56.00 ซึ่งต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.041) สรุป: การบริบาลทางเภสัชกรรมร่วมกับทีมสหสาขาวิชาชีพมีแนวโน้มช่วยชะลอการเสื่อมของไต เพิ่มความเหมาะสมในการใช้ยา ลดปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยา และส่งเสริมความร่วมมือในการใช้ยาของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังร่วมกับเบาหวานชนิดที่ 2 คำสำคัญ: การบริบาลทางเภสัชกรรม, โรคไตเรื้อรัง, เบาหวานชนิดที่ 2, การเสื่อมของไต, ความร่วมมือในการใช้ยา Objective: To evaluate the effect of pharmaceutical care on delaying the progression of renal insufficiency in patients with chronic kidney disease and type 2 diabetes at Mittaphab Hospital, Lao People’s Democratic Republic. Methods: A randomized controlled trial was conducted in 50 patients with stage 3-4 CKD and type 2 diabetes. The participants were divided into two groups: an intervention group that received pharmaceutical care in collaboration with a multidisciplinary team, and a control group that received standard care. The study duration was six months, with follow-ups conducted at months 0, 2, 4, and 6. Outcomes assessed included kidney function (eGFR, serum creatinine, BUN), blood pressure, blood glucose, lipid profile, medication appropriateness, drug-related problems and patient adherence, The results were compared between and within groups, Data were analyzed using the independent t-test for normally distributed data, or the Mann–Whitney U test for non-normally distributed data. Within-group comparisons were analyzed using the paired t-test or Wilcoxon signed ranks test. Results:  After the 6-month follow-up, there were no statistically significant differences between groups in mean kidney function parameters (eGFR, serum creatinine, and BUN) (p>0.05). However, within-group comparison showed that the intervention group had a significantly smaller decline in eGFR than the control group (2.04 mL/min/1.73 m² vs. 7.12 mL/min/1.73 m², p<0.05). Mean serum creatinine and BUN levels in the intervention group increased slightly but were not statistically significant (p>0.05), while in the control group, both parameters increased significantly from baseline (p<0.001). Secondary outcomes showed that the mean systolic blood pressure (SBP) in the intervention group decreased to 137.92±9.51 mmHg (baseline = 153±19.65), compared with the control group which decreased to 144.32±12.46 mmHg (baseline = 147.60±16.96), showing a statistically significant difference (p=0.046). The mean cholesterol level in the intervention group decreased to 172.67±35.13 mg/dL (baseline = 206.25±51.86), compared with the control group which decreased to 197.16±47.86 mg/dL (baseline = 212.06±56.95) (p=0.038). Significant improvements were also observed in HbA1c, FBS, SBP, and cholesterol levels (p<0.05). Patients in the intervention group were more likely to receive and appropriately adjust ACEIs/ARBs compared to the control group (p=0.028), had fewer drug-related problems (p=0.002), and showed better medication adherence. Based on pill count, adherence in the final month was 76.00% in the intervention group compared with 44.00% in the control group (p=0.037). Using the Medication Adherence Scale for Thais, good adherence was observed in 76.00% of patients in the intervention group compared with 56.00% in the control group, which was statistically significant (p=0.041). Conclusion: Pharmaceutical care in collaboration with a multidisciplinary team has the potential to slow renal function decline, improve medication appropriateness, reduce drug-related problems, and enhance medication adherence in patients with CKD and type 2 diabetes. Key words: Pharmaceutical care, Chronic kidney disease, Type 2 diabetes, Renal function decline, Medication adherence