สำนึกในถิ่นที่ในชุมชนริมน้ำอัมพวา

Sense of place in Ampawa Waterfront Community

Abstract

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสำนึกในถิ่นที่ของผู้อาศัยในชุมชนริมน้ำอัมพวาที่ปัจจุบันกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยว และการเปลี่ยนแปลงนี้จะส่งผลลักษณะสำนึกในถิ่นที่อย่างไร โดยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพในการศึกษา ทั้งการเก็บรวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับชุมชน ภาพถ่าย ภาพถ่ายทางอากาศ การสำรวจสภาพทางกายภาพ รวมถึงการเก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการทำแผนที่การรับรู้ขอบเขตชุมชนของผู้อยู่อาศัยในชุมชนมาเกินกว่าครึ่งชีวิตของตน จากนั้นทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา และนำเสนอผลการศึกษาโดยการพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า ผู้อาศัยส่วนใหญ่รับรู้ขอบเขตพื้นที่ชุมชนโดยใช้ปัจจัยที่จับต้องได้ คือ คนรู้จัก สะพาน เขตการปกครอง ร่วมกับปัจจัยที่จับต้องไม่ได้ คือ ความคุ้นเคยในพื้นที่และการดำเนินชีวิตประจำวันในพื้นที่เป็นตัวกำหนดขอบเขต โดยขอบเขตการรับรู้ตามความรู้สึกส่วนใหญ่จะไม่ตรงกับขอบเขตชุมชนที่รัฐกำหนด การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพที่สำคัญคือ การตัดถนนและซอยย่อยเข้ามาในพื้นที่ตลาดน้ำทำให้มีทางเข้าออกจากชุมชนเพิ่มมากขึ้นและพื้นที่ใช้ชีวิตประจำวันมีขนาดเล็กลง ส่งผลต่อลักษณะสำนึกในถิ่นที่ในมิติอัตลักษณ์ความเป็นถิ่นที่ของชุมชนริมน้ำ คือ การรับรู้ขอบเขตชุมชนที่แคบลง และลดโอกาสที่จะจะได้พบปะทางสังคมสร้างความสนิทสนมคุ้นเคยกับคนรู้จักในชีวิตประจำวันผ่านพื้นว่างสาธารณะในชุมชน เช่น ทางเท้าหน้าบ้านน้อยลง ในมิติด้านความรู้สึกผูกพันนั้น การสร้างสถานที่ท่องเที่ยว คือ อุทยาน ร.2 ที่มีการกิจกรรมและการบอกเล่าเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ส่งผลต่อความรู้สึกผูกพันต่ออุทยานร.2 (This research examines the sense of place in the Amphawa waterfront community, which has increasingly transformed into a tourist destination, and investigates how this transformation affects local residents’ sense of place. A qualitative research design was employed, incorporating community-related documents, photographs, aerial imagery, and physical surveys. Additional data were collected through in-depth interviews and perception mapping with long-term community residents who have lived in the area for more than half of their lives. The data were analyzed using content analysis, and the findings are presented descriptively. The study reveals that most residents perceive community boundaries through tangible elements such as social acquaintances, bridges, and administrative demarcations, along with intangible factors such as familiarity with the area and daily routines. These emotionally based perceptions often do not align with the official boundaries set by the state. A key physical change—the construction of new roads and alleys leading into the floating market—has created additional entry and exit points, thereby reducing the area available for everyday community life. This transformation affects residents’ sense of place, particularly in the dimension of place identity, leading to a perception of a diminished community scope and fewer opportunities for social interaction with familiar acquaintances due to reduced communal public spaces, such as the shrinking sidewalks in front of rowhouses. In terms of emotional attachment, the establishment of King Rama II Memorial Park, with its historical narratives and activities, has contributed to a growing sense of place attachment centered around this newly developed tourist site.)