น้ำหนักความเห็นทางกฎหมายของหน่วยงานรัฐ จากการยอมตามเชิงสถาบัน สู่การตรวจสอบบนฐานของเหตุผลในกฎหมายปกครองไทยหลังคดี Loper Bright

Abstract

คำพิพากษาคดี Loper Bright Enterprises v. Raimondo (2024) ได้สร้างหมุดหมายใหม่ในประวัติศาสตร์กฎหมายปกครองของสหรัฐอเมริกาด้วยการยุติบทบาทของหลัก Chevron deference หรือที่เรียกว่าการที่ศาลต้องยอมรับการตีความของฝ่ายปกครอง หากสมเหตุสมผลที่เคยเป็นแกนกลางของการแบ่งแยกอำนาจตีความกฎหมายมานานกว่าสี่ทศวรรษ โดยศาลสูงสุดสหรัฐอเมริกาได้ตีความมาตรา 706 แห่งกฎหมายวิธีพิจารณาความปกครอง (Administrative Procedure Act: APA) กำหนดให้ศาลต้องใช้ดุลพินิจอันเป็นอิสระ (independent judgment) ในการวินิจฉัยคำถามทางกฎหมายทั้งหมด และปฏิเสธแนวคิดที่ว่าความคลุมเครือของบทบัญญัติคือการมอบหมายอำนาจตีความโดยนัยให้แก่ฝ่ายบริหารภายใต้ฉากทัศน์ใหม่นี้ ศาลได้ฟื้นฟูหลักการในคดี Skidmore v. Swift & Co. (1944) เพื่อเปิดช่องให้ศาลสามารถให้ความเห็นหรือน้ำหนักต่อการตีความของหน่วยงานทางปกครองตามพลังโน้มน้าวของเหตุผล แต่กลับทิ้งปัญหาสำคัญไว้ว่าขอบเขตที่ชอบด้วยกฎหมายของน้ำหนักดังกล่าวคืออะไรภายใต้มาตรา 706  บทความนี้มุ่งวิเคราะห์พลวัตและการปรับใช้หลักกฎหมายในการรับฟังความเห็นของฝ่ายปกครองจากแนวคำพิพากษาในคดี Skidmore (Skidmore deference) ในทางกฎหมายยุคหลังการยกเลิกหลักการยอมจำนนต่อการตีความของหน่วยงานปกครองในคดี Chevron (Chevron deference) การศึกษานี้เสนอแนวคิดเพื่อแบ่งคู่เปรียบเทียบระหว่างการให้น้ำหนักเชิงพยานหลักฐานทางเหตุผล (educational Skidmore) และการให้น้ำหนักเชิงสถาบัน (deferential Skidmore) โดยอาศัยการวิเคราะห์เชิงหลักกฎหมาย และการวิเคราะห์เชิงแนวคิดเพื่อโต้แย้งว่า มีเพียงแบบวิธีการให้น้ำหนักเชิงพยานหลักฐานทางเหตุผล เท่านั้นที่สอดคล้องกับเกณฑ์ดุลพินิจอันเป็นอิสระของศาลภายใต้มาตรา 706 แห่งกฎหมายวิธีพิจารณาความปกครองแห่งสหรัฐอเมริกา (Administrative Procedure Act: APA)  ในขณะที่การให้น้ำหนักเชิงสถาบัน (deferential Skidmore) เสี่ยงที่จะลดทอนบทบาทในการทบทวนตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของฝ่ายตุลาการ และแปรสภาพไปเป็นเพียง (Chevron-lite) ที่เปิดช่องให้ศาลยอมตามความเห็นของหน่วยงานรัฐเพียงเพราะความน่าเชื่อถือเชิงองค์กร   นอกจากนี้ บทความยังได้พัฒนาเกณฑ์ทดสอบตามนิติวิธี Loper Bright และมาตรา 706 แห่งกฎหมายวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง ซึ่งประกอบด้วยขั้นตอนการวินิจฉัย 4 ขั้นตอน เพื่อเป็นมาตรฐานทางนิติวิธีให้แก่ฝ่ายตุลาการในการประเมินน้ำหนักความเห็นทางกฎหมายของหน่วยงานปกครองอย่างมีระบบและมีทิศทางที่ชัดเจน ควบคู่ไปกับการเปรียบเทียบในระบบกฎหมายของแคนาดาและสหราชอาณาจักรเพื่อสกัดบทเรียนเชิงทฤษฎี ข้อเสนอแนะหลักของบทความนี้คือการสถาปนาระบบการรับฟังอย่างเคารพแต่ไม่สละบทบาทของศาล เพื่อเป็นเครื่องมือจัดวางพื้นที่ทางกฎหมายในการจัดการดุลพินิจทางเทคนิคในกฎหมายปกครองไทยอย่างโปร่งใส คาดการณ์ได้ และสอดคล้องกับหลักนิติรัฐอย่างแท้จริง คำสำคัญ: Skidmore Deference, Loper Bright, กฎหมายวิธีพิจารณาความปกครอง มาตรา 706, ดุลพินิจอันเป็นอิสระของศาล