ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการฉลาดรู้ทางวิทยาศาสตร์และความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับการป้องกันโรคไตเรื้อรังของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในจังหวัดนนทบุรี - phadungphatthanakoon, songpon; Jantacumma, Napaphen; Suwanjinda, Duongdearn (วารสารหน่วยวิจัยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อมเพื่อการเรียนรู้ (Journal of Research Unit on Science, Technology and Environment for Learning), 2024)
The Effects of Science and Health Literacy Enhancement Program on Chronic Kidney Disease Prevention for Village Health Volunteers in Nonthaburi Province Songpon Phadungphatthanakoon, Napaphen Jantacumma and Duongdearn Suwanjinda รับบทความ: 8 มีนาคม 2567; แก้ไขบทความ: 1 พฤษภาคม 2567; ยอมรับตีพิมพ์: 4 พฤษภาคม 2567; ตีพิมพ์ออนไลน์: 14 พฤษภาคม 2567 บทคัดย่อ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ที่มีความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับการป้องกันโรคไตเรื้อรังอย่างเพียงพอ สามารถดำเนินการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับการป้องกันโรคไตเรื้อรังให้กับประชาชนในชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ แนวทางการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพอย่างมีประสิทธิภาพควรส่งเสริมการฉลาดรู้ทางวิทยาศาสตร์ควบคู่ไปพร้อมกัน งานวิจัยนี้จึงพัฒนาโปรแกรมการส่งเสริมการฉลาดรู้ทางวิทยาศาสตร์และความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับการป้องกันโรคไตเรื้อรังให้กับ อสม. ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เปรียบเทียบการฉลาดรู้ทางวิทยาศาสตร์ของ อสม. ก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรมฯ และ 2) เปรียบเทียบความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับการป้องกันโรคไตเรื้อรังของอสม.ก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรมฯ อาสาสมัครคือ อสม.ในพื้นที่ดูแลของ รพ.สต.บ้านใหม่ เขตอำเภอปากเกร็ด จำนวน 27 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย 1) โปรแกรมฯ ประกอบด้วย 7 กิจกรรมที่ให้ อสม. ฝึกใช้สมรรถนะทางวิทยาศาสตร์ในการเรียนรู้เกี่ยวกับการป้องกันโรคไตเรื้อรังตาม องค์ประกอบของความรู้ด้านสุขภาพ 2) แบบทดสอบการฉลาดรู้ทางวิทยาศาสตร์ก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรมฯ และ 3) แบบทดสอบความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับการป้องกันโรคไตเรื้อรังก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรมฯ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการทดสอบค่าทีแบบตัวอย่างไม่เป็นอิสระต่อกัน ผลการวิจัยพบว่า อสม.ที่เข้าร่วมโปรแกรมฯ มีการฉลาดรู้ทางวิทยาศาสตร์และความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับการป้องกันโรคไตเรื้อรังสูงกว่าก่อนอบรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ดังนั้นโปรแกรมฯ นี้จึงเป็นทางเลือกที่มีประสิทธิผลที่น่าสนใจในการประยุกต์ใช้และการพัฒนาต่อยอดสำหรับการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับโรคไตเรื้อรังและโรคไม่ติดต่อเรื้อรังอื่น ๆ ให้ อสม.หรือแกนนำสุขภาพที่มีลักษณะใกล้เคียงกับ อสม. ได้ คำสำคัญ: อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน การฉลาดรู้ทางวิทยาศาสตร์ ความรอบรู้ด้านสุขภาพ การป้องกันโรคไตเรื้อรัง โปรแกรมการส่งเสริมการฉลาดรู้ทางวิทยาศาสตร์ Abstract Village health volunteers (VHVs) having adequate health literacy for chronic kidney disease prevention (HLCKDP) could be able to work to promote HLCKDP to people in the community. Effective health literacy (HL) promotion should be encouraged in line with science literacy (SL). This research had to develop a science and health literacy enhancement program on chronic kidney disease (CKD) prevention for VHVs. The research objectives were to: 1) compare the SL of VHVs before and after participating in the program, and 2) compare HVHs’ HLCKDP before and after participating in the program. The participants were 27 VHVs who were in the area of the Ban Mai health promoting hospital in Pak Kret district. Research instruments included 1) the program consisting 7 activities that allow VHVs to practice using scientific competencies in learning about CKD prevention based on the components of HL, 2) the pre– and post–science literacy tests, and 3) the pre– and post–health literacy tests on CKD prevention for participating in the program as the research tools. The data were analyzed by descriptive statistics and t–test for dependent samples. The findings found that VHVs participating in the program had SL and HLCKDP which were significantly higher than those before participating in the program at the 0.05. Therefore, this program is beneficial for future application and further development for promoting HL on CKD and other chronic non–communicable diseases to VHVs or health leaders who are similar to the VHVs. Keywords: Village health volunteers, Science literacy, Health literacy, Chronic kidney disease prevention, Science literacy enhancement program