ลักษณะเชิงปริมาณของพืชถิ่นเดียวและสถานการณ์ของชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่นรุกรานในป่าชุมชนบ้านศรีสรรเพชญ์ อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี - Panvilai, Sathit; Prajanban, Jaran; Pathumchartpat, Wichai (วารสารหน่วยวิจัยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อมเพื่อการเรียนรู้ (Journal of Research Unit on Science, Technology and Environment for Learning), 2019)
Quantitative Characteristics of Endemic Plant and Situation of Invasive Alien Plant Species in Ban Srisanpet Community Forest, U Thong District, Suphan Buri Province Sathit Panvilai, Jaran Prajanban and Wichai Pathumchartpat รับบทความ: 15 มกราคม 2562; แก้ไขบทความ: 8 กันยายน 2562; ยอมรับตีพิมพ์: 10 ตุลาคม 2562 บทคัดย่อ พืชถิ่นเดียวมีเขตการกระจายพันธุ์ที่ถูกจำกัดโดยปัจจัยของลักษณะทางภูมิประเทศ ลักษณะภูมิอากาศ และชีวปัจจัย ซึ่งพืชมีวิวัฒนาการของการปรับตัวและเจริญในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งของโลกโดยไม่พบประชากรในพื้นที่อื่น จากการศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพในอำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี ก่อนหน้านี้พบพืชถิ่นเดียวทั้งหมด 9 ชนิด ประกอบด้วย กะเพราหินปูน จอกหินตะนาวศรี เทียนกาญจน์ ม่วงไตรบุญ มหาพรหม มะกัก มะลิสยาม อรพิม และหุน โดยพืชถิ่นเดียวเหล่านี้ยังไม่ทราบข้อมูลจำนวนประชากรและการกระจายพันธุ์ รวมถึงข้อมูลสถานการณ์การรุกรานถิ่นที่อยู่จากพืชต่างถิ่น ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะเชิงปริมาณของพืชถิ่นเดียวและสำรวจประชากรชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่นรุกรานพร้อมกับวิเคราะห์สถานการณ์การรุกราน ผลการศึกษาพบว่าพืชที่มีความหนาแน่นและความถี่มากที่สุดคือกลุ่มพืชล้มลุก เช่น ม่วงไตรบุญ จอกหินตะนาวศรี เทียนกาญจน์ นอกจากนี้พืชถิ่นเดียวทุกชนิดมีการกระจายพันธุ์แบบกลุ่มโดยแสดงค่า Id ตั้งแต่ 2.00–20.00 และมีค่า Ip ตั้งแต่ 0.52–1.00 ซึ่งค่าดังกล่าวนี้แสดงศักยภาพของพืชในการกระจายพันธุ์ มะกักเป็นพืชถิ่นเดียวที่มีการกระจายพันธุ์ได้ดี ในขณะที่มะลิสยามมีความสามารถในการกระจายพันธุ์ได้น้อย ซึ่งการกระจายตัวแบบกลุ่มอาจทำให้พืชเหล่านี้มีโอกาสอยู่ในสถานภาพถูกคุกคาม อีกทั้งผลจากการศึกษาสถานการณ์การรุกรานของชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่นที่พบในพื้นที่ พบว่า มีการรุกรานของผกากรอง ไมยราบเลื้อย และสาบเสือ โดยผกากรองมีระดับการรุกรานสูงสุดที่อาจส่งผลต่อการคุกคามถิ่นที่อยู่ของพืชถิ่นเดียว งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่าข้อมูลลักษณะเชิงปริมาณของพืชถิ่นเดียวและข้อมูลสถานการณ์การรุกรานจากชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่นเป็นประโยชน์ที่จะนำไปสู่การวางแผนการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนจากพืชถิ่นเดียว คำสำคัญ: พืชถิ่นเดียว ลักษณะเชิงปริมาณ ชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่นรุกราน Abstract Distribution of endemic plant is restricted by geographic, climatic and biotic factors. The endemic plant can evolve and adapt to grow in any places by which there is no population elsewhere in the world. According to previous study of biodiversity in U Thong district, Suphan Buri province, there were nine endemic plants, including Plectranthus albicalyx S. Suddee, Dorcoceras glabrum C. Puglisi, Impatiens kanburiensis T. Shimizu, Tribounia venosa (Barnett) D.J. Middleton, Mitrephora winitii Craib, Spondias bipinnata Airy Shaw & Forman, Jasminium siamense Craib, Bauhinia winitii Craib and Cissus craibii Gagnep. subsp. dissecta (Craib) Trias-Blasi & J. Parn. The population and distribution data of these plants as well as situation of habitat invasion from invasive alien plant species (IAPS) have not yet been reported. Therefore, the purposes of this research were to study the quantitative characteristic of endemic plant and to survey the population of IAPS as well as analyze the invasive situation. The result demonstrated that the herbs, e.g. Tribounia venosa, Dorcoceras glabrum and Impatiens kanburiensis displayed the high density and frequency values. Besides, all endemic plants also showed aggregate distribution by expressing Id and Ip values which ranged from 2.00–20.00 and 0.52–1.00, respectively. The Id and Ip exhibited the efficient distribution of plant by which Spondias bipinnata was able to distribute successfully while Jasminium siamense rarely distributed. By aggregate distribution, this may render these plants become the threatened plant. Also, the study of IAPS found that there were invasions of Lantana camara L., Mimosa diplotricha C. Wright ex Sauvalle and Chromolaena odorata (L.) R.M. King & H. Rob. The highest invasive level was Lantana camara which may result to the threatening of habitat of endemic plants. This research indicated that the quantitative characteristics and the data of invasive situation of IAPS are useful which will lead to the planning of conservation and sustainable utilization from endemic plants. Keywords: Endemic plant, Quantitative characteristic, Invasive alien plant species