การวิเคราะห์แนวปฏิบัติทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ที่พบในหลักสูตรวิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง) - Lertdechapat, Kornkanok; Faikhamta, Chatree (วารสารหน่วยวิจัยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อมเพื่อการเรียนรู้ (Journal of Research Unit on Science, Technology and Environment for Learning), 2019)
Analysis of Science and Engineering Practices in a Revised Thai Science Curriculum Kornkanok Lertdechapat and Chatree Faikhamta รับบทความ: 13 กันยายน 2561; แก้ไขบทความ: 6 เมษายน 2562; ยอมรับตีพิมพ์: 15 มิถุนายน 2562 บทคัดย่อ ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลางกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ของประเทศไทยเป็นแนวทางการพัฒนานักเรียนให้เป็นผู้รู้วิทยาศาสตร์และมีทักษะที่สามารถปฏิบัติกิจกรรมสะเต็มศึกษา ในขณะที่แนวปฏิบัติทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ (science and engineering practices) เป็นตัวชี้วัดหนึ่งที่ประเทศสหรัฐอเมริกาใช้เพื่อเป็นแนวทางการจัดการเรียนรู้แบบสะเต็มศึกษา ดังนั้นจึงเป็นสิ่งที่น่าสนใจในการวิเคราะห์และเปรียบเทียบตัวชี้วัดในหลักสูตรไทยและต่างประเทศ งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเอกสาร (documentary research) ที่มุ่งวิเคราะห์แนวปฏิบัติทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ที่ปรากฏในตัวชี้วัด ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 1–6 โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (content analysis) การวิเคราะห์ตัวชี้วัดจะเปรียบเทียบและใช้กรอบแนวคิดเกี่ยวกับแนวปฏิบัติทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ที่ปรับจาก National Research Council (2012) ประกอบด้วยแนวปฏิบัติฯ 8 ข้อ รวมพฤติกรรมบ่งชี้ 36 พฤติกรรม โดยแบ่งเป็นแนวปฏิบัติทางวิทยาศาสตร์ 17 ข้อ และแนวปฏิบัติทางวิศวกรรมศาสตร์ 19 ข้อ ผลการวิจัยพบว่า 1) ตัวชี้วัดชั้นประถมศึกษาปีที่ 1–6 ของประเทศไทยมีความสอดคล้องกับแนวปฏิบัติทางวิทยาศาสตร์ของสหรัฐ อเมริกามากกว่าแนวปฏิบัติทางวิศวกรรมศาสตร์ และไม่ได้ครอบคลุมแนวปฏิบัติฯ ครบทุกข้อ 2) ตัวชี้วัดไม่ได้แสดงความลุ่มลึกของแนวปฏิบัติฯ เพียงแต่แสดงพฤติกรรมที่คาดหวังให้นักเรียนปฏิบัติได้เมื่อจบแต่ละระดับชั้นเท่านั้น โดยที่ตัวชี้วัด 1 ข้อ สามารถสอดคล้องกับแนวปฏิบัติได้มากกว่า 1 พฤติกรรมบ่งชี้ 3) จำนวนตัวชี้วัดไม่มีความสอดคล้องกับความถี่ของแนวปฏิบัติทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ จากผลการวิจัยนี้สามารถเป็นแนวทางให้กับนักพัฒนาหลักสูตรนำไปออกแบบหลักสูตรโดยสะท้อนการปฏิบัติของนักวิทยาศาสตร์ พิจารณาความสอดคล้องตลอดแนวและความเข้มข้นของการปฏิบัติของตัวชี้วัดฯ กับแนวปฏิบัติฯ ครูสามารถออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ที่ช่วยให้นักเรียนพัฒนาตนเองตามแนวปฏิบัติฯ ที่สอดคล้องกับตัวชี้วัดฯ นั้นๆ นอกจากนั้นงานวิจัยครั้งต่อไปสามารถวิเคราะห์ตัวชี้วัดโดยเทียบกับแนวคิดหลักทางวิทยาศาสตร์ แนวคิดเชื่อมโยงระหว่างสาขา รวมทั้งธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ ซึ่งเป็นความรู้พื้นฐานในการจัดการเรียนรู้ตามแนวทางสะเต็มศึกษา อีกทั้งสามารถศึกษาผลของการนำหลักสูตรไปใช้ โดยประเมินการจัดการเรียนรู้ของครูและประเมินการรู้สะเต็มของนักเรียน คำสำคัญ: สะเต็มศึกษา แนวปฏิบัติทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ หลักสูตรวิทยาศาสตร์ Abstract The indicators and expected learning outcomes in Thai science (revised curriculum A.D. 2017) aim to enhance students’ science and STEM literacy. Similarly, US use science and engineering practices as the key features and approach for implementing STEM education. It is interesting to analyze and compare indicators in Thai science curriculum to others. This documentary research employed content analysis for analyzing indicators for grades 1 through 6 by using Science and Engineering Practice (SEPs) as an analytical lens which modified from National Research Council (2012). There were 8 SEPs which comprised of 36 desired learning outcomes were divided into 17 science practices and 19 engineering practices. The results showed that 1) grades 1 through 6 indicators were consistent with science practices rather than engineering practices and they were not cover all SEPs, 2) higher grades were not addressed the complex performance and indicators presented the desired learning outcomes after finished each grade by addressing at least 1 outcome within 1 indicator and, and 3) the frequencies of indicators were inconsistent with the frequencies of SEPs because of their nature of science strands. The implications of this research, curriculum develops could design science curriculum which reflect scientists’ performance and consider curriculum alignment and curriculum mapping in order to understand the holistic science curriculum. Science teachers would be able to design science activities which link to indicators and enhance students’ SEPs. Further research could compare Thai science indicators to disciplinary core ideas, crosscutting concepts, and nature of science which are the foundation of STEM education. Moreover, it is interesting to investigate the curriculum implementation by assessing teachers’ instruction and students’ STEM literacy. Keywords: STEM education, Science and Engineering Practices, Science curriculum